ويژگيهاي يك مقاله براي انتشار در نشريات علمي
مقدمه
- معيارهای يک مقالهی علمی، پژوهشی
توصيه جدّی میشود که معيارهای زير در هر مقاله علمی، پژوهشی مورد رعايت قرارگيرند. رعايت اين معيارها باعث انسجام و استحکام مقاله شده و امکان پذيرش آن را در يک مجله علمی، پژوهشی افزايش میدهد.
الف- مرتبط بودن مطالب و کامل بودن
• تمام موضوعات مطرح شدهاند.
• استدلالها و بحثها در کلّيت متن مرتبط هستند.
• منابع و مراجع ادبيات تحقيق آورده شدهاند.
• منطق و پيوستگی بين استدلالها رعايت شده است.
ب- برخورداری از يک سازمان منسجم:
• مقاله از يک ساختار شفاف مفهومي برخوردار است.
• عنوانها و زيرعنوانهای مناسب، صحيح و مرتبطی به کار برده شدهاند.
• نظام ارجاعدهي با ثبات و مناسب است.
پ- برخورداری از يک محوريّت تحقيقی در کلّيت و ترکيب مقاله:
• تفکر خلاق، ترکيب و استدلال ظهور و بروز دارد.
• دقت فکري درباره عنوان اصلي ديده ميشود.
• مفاهيم مرتبط به نحو مناسبي تحقيق شدهاند.
• استدلالها و اثباتها به وسيله مدارک و مستندات يا ارجاعات پشتيباني شدهاند.
• شواهد کافی براي فهم موضوع وجود دارد.
• ادبيات تحقيق مورد نقد و تحليل قرار گرفتهاند.
• ارتباط لازم بين ادبيات تحقيق و موضوع مورد تحقيق مقاله ارائه شده است.
- ساختار عمومی مقاله
يک مقاله تحقيقی به طور کلی میتواند در برگيرنده ساختاری مشابه ساختار زير باشد.
1)عنوان مقاله
• پرهيز از عنوانهای کلی و روزنامهای؛
• استفاده از صفت و موصوفهای لازم برای گوياتر نمودن عنوان؛
• دارا بودن جذّابيت برای جذب مخاطب؛
• فشرده و مختصر و يادآوردنی؛
• پرهيز از اصطلاحات نامأنوس و اختصار
• توجه به اين نکته که عنوان يک برچسب است نه جمله.
2)نام نويسنده:
• مشخص کردن نام و رابطه عضويتی نويسنده يا نويسندگان.
3)چكيده:
• دربرگيرنده (معرفی کلی و گويای تحقيق بيان هدف و قلمرو تحقيق، اهميت کلّی تحقيق، مروری فشرده بر ساختار مقاله، اشاره کلّی به نوآوریها و دستاوردهای مقاله).
• پرهيز جدی از آوردن مراجع، فرمول و علامتهای ويژه.
• رعايت کوتاهی و فشرده بودن ( در حد يک بند و سقف 200 تا 250 کلمه).
• توجه به اين نکته که تعداد افرادی که چکيده را میخوانند بسيار بيشتر از کسانی است که مقاله را میخوانند.
4)كليد واژه ها:
• تا سقف پنج کلمه و يا اصطلاح.
5)مقدمه:
• تعريف مسئله و قلمرو تحقيق.
• طرح اهميت تحقيق.
• طرح سوابق تاريخی موضوع.
• طرح طبقهبندیها و شاخههای مرتبط با موضوع.
• ارائه تعاريف اصطلاحات اصلی و علائم و اختصارات.
• مروری کلی بر بقيه مقاله.
• اين بخش میتواند با بخش بعدی ترکيب شود.
6)بررسي ادبيات موضوع/سابقه تحقيق:
• طرح سابقه بر اساس يک نظم زمانی/ ديدگاهی/ مکتب فکری يا هر طبقهبندی ديگر؛
• طرح ارتباط ادبيات مورد بررسی با موضوع تحقيق.
• بيان نقاط قوّت، ضعف و محدوديتهای ادبيات موضوع.
• صرف نظر از طرح مطالب شخصی و تعصبآميز.
• طرح يافتههای موافق و مخالف در ادبيات.
• ارائه روند و سير تحقيق و طرح جهتگيری آن.
• نقد و بررسی تئوریهای طرح شده.
• مشخص کردن محدوده زمانی مورد بررسی.
• برقراری ارتباط بين ادبيات موضوع با موضوع مورد تحقيق.
7)بدنه اصلي مقاله:
• متشکل از يک تا چند بخش و در برگيرنده اصل تحقيق و مطالعه نظير روش و متدولوژی، فرضيّات، مدل رياضی.
8)نتايج ارائه خروجي هاي آزمايشها،مدل ها يا آزمايشها:
9)بحث درباره نتايج:
• استخراج اصول، روابط و ارائه تعميمهای ممکن.
• ارائه تحليل مدل يا تئوری.
• ارائه ارتباط بين نتايج و تحليلها.
• جمعبندی و نتيجهگيری طرح نتايج مهم و پيامدهای
آنها.
• بيان استثناها و محدوديّتها.
• طرح افقهای تحقيقاتی برای ادامه و توسعه تحقيق.
10)سپاسگزاري در صورت نياز:
• قدردانی از مؤسسات و يا اشخاصی که در به ثمر رسيدن تحقيق و يا بهتر انجام شدن فعاليتهای مربوط به مقاله تأثيرگذار بودهاند.
11)منابع:
• ارائه فهرست مرتب شده منابع.
12)پيوست ها (درصورت نياز):
• ارائه مطالب ضروری برای فهم و پشتيبانی از مطالب اصلی مقاله.
- موارد ويرايشی
• رعايت ملاحظات دستوری در جملات و سعی در نوشتن جملات کوتاه و گويا.
• شمارهگذاری عنوان بخشها و زيربخشها.
• شمارهگذاری روابط و فرمولها.
• ارائه شرح مفيد و گويا در بالای جداول و پائين شکلها.
• شمارهگذاری جداول و شکـلها به طور جداگـانه.
• ارجاع به هر جدول و يا هر شکل در متن از طريق شماره مربوطه.
• رعايت دندانهگذاری مناسب به منظور تفکيک بهتر و خواناتر نمودن نوشتار.
• پرهيز از شکستهشدن کلمات در دو خط متوالی (نظير کلمهی "میشود" به گونهای که "می" در آخر خط و "شود" در ابتدای خط بعدی نباشد.)
• پرهيز از کپیکردن تصاوير ناخوانای مراجع و منابع، سعـی در طراحـی مجـدّد آنهـا با ذکر دقيـق مآخذ در ذيل آنها.
- نکات ويژه
• سعی جدی در ثبات رويههای اتخاذ شده در نوشتار
مقاله (مانند اندازه حروف، ضخامت خطوط در جداول و شکلها، نوع خطوط لاتين در کلمات لاتين, فاصله شمارهها با متن يا روابط)؛
• الگو برداری از ساختار آخرين مقالات منتشر شده در نشريه يا ژورنال مورد نظر(نشريّهای که قصد داريد مقاله خود را برای انتشار ارسال داريد).
• ارائه مقاله کامل شده به اشخاص مطّلع و مرتبط با موضوع مقاله و دريافت نظرات آنان و انجام عمل بالعکس در مورد آنان.
• واگذاری تهيه مقالات مروری به محققان با تجربه و نويسندگانی که در زمينه مورد بررسی صاحب نظر بوده و لااقل چند مقاله در اين رابطه منتشر نمودهاند.
• اطمينان از دسترسی به مقالات مرجع مربوط به موضوع مقاله به ويژه مقالات جديد.
• رعايت امانت، صداقت و اخلاق از اصول مهم هر فعاليت علمی و تحقيقی است. مراعات نمودن اين اصول از ضرورت بسيار بالایی برخوردار است.
محمد مهدی سپهری