« اصول كلي مديريت كلاس »
مقدمه : از زماني كه تعليم و تربيت به وجود آمده است معلمان به رفتار دانش آموزان توجه داشتهاند حتي سقراط شكايت داشت كه دانشجويان او « عاشق تجمل اند رفتارهاي بدي دارند و به اولياء خود بي احترامي مي كنند ، به بزرگترها احترام نمي گذارند و دوست دارند بهجاي تمرين وراجي كنند ! » با وجود اين توانايي برخورد با رفتار دانش آموزان بخش حياتي از تدريس موفقيت آميز است . تدريس موفقيت آميز به توانايي هدايت رفتار دانش آموزان در كلاس نياز دارد تا به ايجاد بهترين فضاي ممكن براي يادگيري بينجامد . مهمترين عامل براي هدايت رفتار دانش آموز نحوهي برخورد معلمان است كه ممكن است به افزايش ميزان وقت صرف شده توسط دانش آموز براي فعاليتهاي يادگيري سود بخش منتهي شود .
« كاربرد در تدريس »
در چند سال اخير اصطلاح مديريت كلاس عمدتاً به نوعي روش رفتاري براي هدايت رفتار كلاس اشاره داشته است به طور كلي هشت اصل در زمينه ي مديريت كار آمــد كلاس مورد تــــوجه قــــرارمي گيرد :
1- امكان فعاليتهاي يادگيري معنادار را فراهم سازيد : رمز پيشگيري از بروز مشكلات ، داشتن فعاليتهاي با معنا و چالشگر در كلاس است وقتي دانش آموزان به كار خويش علاقمند باشند بي نظمي در كلاس كمتر مي شود وقتي اطلاعات درسي براي دانش آموزان با معنا باشد يادگيري تقويت مي شود
- 2 كلاس را به محيط حمايت كننده تبديل كنيد : كلاس بايد محيطي باشد كه در آن به نيازهاي زيستي ، ايمني ، تعلق و احترام به نفس در حد اعلاي ممكن پاسخ داده شود . معلم مي تواند امنيت دانش آموز را در كلاس تضمين كند و احساس وي را به گروه پرورش دهد . احترا م به نفس تا حد زيادي به نحوهي برخورد معلم با دانش آموز بستگي دارد . پذيرش هر دانش آموز همچون فردي بي نظير و تحسين صادقانهي او در برابر تلاشهاي خوبي كه انجام مي دهد در كسب احترام به نفس او نقش تسهيل كننده را دارد
- 3 براي يادگيري موفقيت آميز فرصتهاي لازم را فراهم كنيد : همه ي دانش آموزان بايد امكان تجربهي موفق را در كلاس داشته باشند اين تجربه ممكن است از سهيم شدن در انجام دادن كارها تا پيشرفت در دروس مختلف تغيير كند .معناي موفقيت فقط پيروزي در رقابت با ديگران نيس پيشرفت فرد در انجام دادن كار خود منبع مهم كسب موفقيت براي اوست . معلمان موفق فعاليتهايي را برنامه ريزي ميكنند كه احتمال موفقيت در آنها زياد باشد . معمولاً تكاليف خيلي ساده خسته كننده و غير جذابند و وظايف خيلي دشوار موجب شكست مي شوند . انتخاب صحيح فعاليت هاي يادگيري براي دانش آموزان بخش حياتي و حساس مديريت موفقيت آميز كلاس است . اگر شكست زياد تكرار شود يا كسب موفقيت بسيار آسان باشد دانش آموزان از فعاليتهاي يادگيري دلسرد مي شوند و در صدد انجام فعاليتهاي ديگري مانند حرف زدن با يكديگر يا انجام حركات ناشايست و بي نظمي در كلاس بر مي آيند
-4 به دانش آموزان كمك كنيد كه هدفهاي مربوط به اصلاح خود را تعريف كنند : هدفهايي كه دانش آموزان براي خود انتخاب مي كنند در رفتار موفقيت آميز آنان تأثير دارد . احتمال بروز رفتارهاي سازندهي دانش آموزان را كه مي خواهند اهداف مربوط به اصلاح خود را دنبال كنندبسيار بيشتر از كساني است كه فقط در پي اهداف عملي كلاس هستند .
5 - در بارهي نتايج كارها اطلاعات لازم را در اختيار دانش آموزان بگذاريد : پسخوراند معلمان دربارهي تلاشهاي دانش آموزان با موفقيت ايشان رابطهي نزديك دارد . پسخوراند- اطلاع از نتايج – در ايجاد انگيزه در دانش آموز براي استمرار يادگيري و تشخيص ميزان يادگيرود نقش مهمي دارد . پسخوراند مناسب موجب انگيزش دانش آموز براي شركت در فعاليتهاي يادگيري مي شود و احتمال بروز بد رفتاري را كاهش مي دهد
- 6 دانش آموزان را در تصميم گيري شركت دهيد : دانش آموزان نياز دارند كه احساس كنند در مورد كارهايي كه انجام مي دهند مختارند . اگر مديريت كلاس ضعيف باشد دانش آموزان احساس مي كنند كه بر يادگيري خود اختيار ندارند . در اين صورت آنها تنها آنچه را كه معلم مي خواهد انجام مي دهند و انگيزهي ايشان براي ارائه كار تا حد زيادي كاهش مي يابد . مشاركت دانش آموزان در تصميم گيريهاي كلاس مانند شركت دربارهي موضوع ، زمان و نحوهي يادگيري موجب مي شود كه احساس كنند برموضوع مسلط اند . اگر دانش آموزان اعتقاد داشته باشند كه درليتهاي كلاس و تصميمات آن نقش مهمي دارند انگيزهي ايشان افزايش و امكان بدرفتاري ايشان كاهش مييابد
-7 براي روزهاي « بد » برنامهريزي كنيد : گاهي تدريس موفقترين معلم نيز با وجود برنامهريزي دقيق كارآيي ندارد رويدادها ( مثلاً مشكلات و بيماريها و( … بعضاً مانع اجراي برنامه مناسب مي شود در چنين روزهايي كه بهترين برنامههاي درسي نيز در عمل با توفيق همنيست و يا زماني كه آمادگي در حد كافي وجود ندارد معلمان بايد از پيش برنامههايي براي فعاليتهاي اضطراري در اختيار داشته باشند اين فعاليتها بايد چنان كلي باشد كه تقريباً به درد همهي روزهاي سال بخورد و چنان با معنا باشد كه دانش آموزان را كاملاً مشغول كند
8 - رفتارهاي مناسب را تقويت كنيد : اساساً همهي برنامه هاي موفقيت آميز مديريت كلاس بر تقويت رفتارهاي مناسب و نه تنبيه رفتارهاي نادرست استوار است . رفتارهاي مناسب كه به سريعترين و لذت بخش ترين يادگيري در كلاس مي انجامد ، با رفتارهاي نامناسب كه با يادگيري تداخل مي كند در رقابت است . دانش آموزان نمي توانند هم مسئله رياضي حل كنند و هم در عين حال با هم صحبت كنند اين رفتارها با يكديگر در رقابت است و در يك زمان تنها مي توان يكي از آنها را انجام داد . وقتي كه رفتار معمول رفتار مناسب است رفتار نامناسب به ندرت اتفاق مي افتد اين اساس روش پيشگيري از بروز مشكل است .ويليام گلاسر ( 1986 – 1969 ) الگوي معرفي را براي پيشگيري از بروز مشكلات رفتاري در كلاس طراحي كرده است . گلاسر استدلال كرده است كه بدرفتاري با ناكامي در استفاده از تجارب مدرسه همبستگي دارد . او استدلال مي كند كه شكست به واكنشهاي احساسي مي انجامد و احتمال بروز رفتار معقول دانش آموز و يادگيري او از پيامدهاي رفتاريش را كاهش مي دهد در برابر ، موفقيت موجب تشويق رفتار معقول و يادگيري از پيامدهاي رفتار مي شود.
گلاسر به منظور آنكه از طريق افزايش موفقيت و كاهش شكست دانش آموز از بروز مشكلات رفتاري وي جلوگيري مي كند ، دستورالعملهاي زير را پيشنهاد مي كند :
1. دوستانه برخورد كنيد : از ضميرهاي شخصي استفاده كنيد و اهميتي را كه براي دانش آموزان قائليد به زبان آوريد.
2. فقط به رفتارهاي فعلي اشاره كنيد : در واقع سئوال كنيد كه هم اكنون چه مي كنيد از اينكه دانش آموزان را با رفتارهاي گذشته ايشان بسنجيد پرهيز كنيد .
3. . بر داوري ارزشي خود دانش آموزان تأكيد كنيد : سئوال كنيد كه آيا آنچه را ايشان انجام مي دهند بر ايشان مفيد است يا نه ؟
4. همراه با دانش آموزان بر رفتارهاي جايگزين برنامهريزي كنيد : دانش آموزان را در تصميمگيري هاي كلاسي مشاركت دهيد
5. در قبال برنامه ها متعهد باشيد : تعهد خويش را با نظارت بر پيشرفت و عرضهي تقويت مثبت در صورت رسيدن به هدفهاي برنامه ، نشان دهيد .
6. بهانه ها را نپذيريد : در مورد عذرها و بهانه هاي دانش آموز به بحث نپردازيد .
7. تنبيه نكنيد : تنبيه مسئوليت را از دوش دانش آموز بر مي دارد و آن را بر عهدهي معلم ميگذارد
گردآوري و تنظيم : محبوبه بهزاديبرگرفته از : كتاب روانشناسي تربيتي « جان - اي گلاور » منبع پژوهشکده کودکان استثنایی